Nhím lùn châu Phi hoang dã

Sơ lược

 Nhím lùn châu Phi (tên khoa học: Atelerix albiventris) là một loài động vật gặm nhấm thuộc họ Nhím gai (Erinaceidae) được tìm thấy phổ biến tại các khu vực miền Trung và miền Đông châu Phi. Loài nhím lùn này thường sinh sống tại những khu vực thảo nguyên cây bụi hoặc các khu vực đất canh tác, rất ít khi thấy chúng xuất hiện trong môi trường rừng. Nhím lùn châu Phi đã được thuần hóa và nuôi phổ biến làm nguồn thực phẩm hoặc làm vật cảnh tại nhiều nơi.

Đặc điểm hình thái:

Nhím lùn châu Phi có thân mình hình bầu dục, chiều dài cơ thể khi trưởng thành trong khoảng 15-25 cm, trọng lượng vào khoảng 250-600 gram. Con cái thường lớn hơn con đực. Chúng có chân ngắn và đuôi cũng ngắn (thường đuôi khoảng 2,5 cm); mũi dài và một đôi mắt tròn nhỏ. Đôi tai tương đối lớn, râu dài. Không giống như các loài nhím họ hàng, chúng chỉ có 4 ngón trên mỗi bàn chân, không có ngón cái. Một số cá thể nhím lùn có thể xuất hiện một mẩu xương cụt nhỏ tại vị trí của ngón trỏ hay thậm chí là có cả một ngón cái hoàn chỉnh, nhưng điều này là không phổ biến. Màu sắc bộ lông của chúng cũng khá đa dạng, song thường gặp nhất là màu nâu hoặc màu xám với phần ngọn màu trắng hoặc màu kem. Xung quanh mõm thường có màu nâu. Khuôn mặt, chân và phần bụng thường là màu trắng. Gai trên lưng có độ dài chừng 0,5-1,7 cm.

Khu vực phân bố:

Loài nhím lùn được tìm thấy trên khắp dải Trung Phi rộng lớn, từ Gambia và Senegal ở phía Tây cho tới Somalia, Mozambique ở phía Đông. Môi trường sống ưa thích của chúng là các thảo nguyên cây bụi hoặc là những khu vực đất canh tác, phổ biến là ở những vùng đất thấp. Chúng thường trú ẩn trong các hốc đá hay là bụi cỏ khô.

Chế độ dinh dưỡng:

Loài nhím lùn này ăn tạp. Thức ăn của chúng bao gồm các loài côn trùng, ấu trùng, các loài ốc sên hay thậm chí là cả những loài độc vật như nhện độc, rắn độc, bọ cạp... vì chúng có khả năng chống lại chất độc rất tốt. Đôi khi chúng cũng ăn thịt cả các loài động vật có xương sống nhỏ.

Mô tả chi tiết:

Nhím lùn châu Phi là loài vật sống cô độc và hoạt động về đêm. Chúng thường hoạt động trên mặt đất, nhưng khi cần cũng có khả năng leo trèo hay bơi lội khá tốt. Mỗi đêm chúng có thể di chuyển quãng đường hàng dặm để tìm kiếm thức ăn. Loài nhím lùn này cũng có khả năng "ngủ đông", nhưng lại thường diễn ra vào mùa hè. Quá trình ngủ đông của chúng thường diễn ra khi nhiệt độ môi trường tăng cao và nguồn thức ăn trở nên khan hiếm. Thời gian của mỗi đợt ngủ đông cũng không kéo dài, thường chỉ diễn ra trong vòng tối đa là 6 tuần lễ. Khi nhiệt độ môi trường tăng lên trên 30 độ C (là nhiệt độ thuận lợi cho sức khỏe của con nhím), chúng thường tìm một cái hang làm nơi trú ẩn và đi vào trạng thái "ngủ hè".

Kẻ thù trong tự nhiên của loài nhím lùn châu Phi bao gồm các loài chim ăn thịt như đại bàng hoặc cú, ngoài ra còn có linh cẩu, chó rừng và cả những con lửng. Khi gặp kẻ săn mồi, phản ứng tự vệ thông thường nhất của chúng là kéo căng tất cả các bắp thịt trên lưng làm cho những cái gai trở nên dựng đứng, sau đó chúng cuộn tròn cơ thể thành một quả bóng, rút gọn tứ chi và đầu vào bên trong tầm bảo vệ của những cái gai. Nếu kẻ đi săn vẫn không bỏ cuộc, con nhím sẽ cố gắng co giật mạnh các cơ lưng để tìm cách đâm những chiếc gai vào kẻ thù, đồng thời chúng rít lên những tiếng kêu chói tai đầy vẻ dữ tợn để đe dọa kẻ thù. 

Loài nhím lùn này không có khả năng bắn những chiếc gai vào đối thủ như một số loài nhím lớn. Những chiếc gai của chúng thường tồn tại trong suốt cuộc đời của nó, rất ít khi bị rụng và cũng không có khả năng mọc lại. Nếu một con nhím lùn bị rụng lông thì đó chắc chắn là dấu hiệu cho thấy sức khỏe của nó đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Quá trình giao phối và sinh sản của loài nhím lùn có thể diễn ra tại bất kỳ thời điểm nào trong năm, mặc dù phổ biến nhất vẫn là vào mùa mưa, khi nguồn thức ăn trở nên dồi dào nhất. Những con nhím lùn cái thường sinh được một lứa mỗi năm, mỗi lần sinh ra khoảng từ 2-10 con nhím con, phổ biến nhất là 4-5 con mỗi lứa. Thời gian mang thai là 30-40 ngày. Nhím lùn mẹ sinh con trong một cái hang, thường là hang của những loài gặm nhấm đã bỏ đi. Những con non khi sinh ra được bao bọc trong một màng mỏng để tránh cho nhím mẹ không bị thương từ những chiếc mọc sẵn của chúng vì nhím lùn con cần một thời gian mới học được cách kiểm soát những cơ bắp điều khiển bộ lông gai nguy hiểm này.

Nhím lùn con khi vừa sinh ra nặng chừng 10 gram, hai mắt chưa mở và rất yếu, những chiếc gai của chúng cũng còn rất yếu. Tuy nhiên gai của chúng sẽ nhanh chóng trở nên cứng chắc chỉ trong vòng bài giờ sau đó. Chúng sẽ mở mắt sau khoảng 15 ngày tuổi và từ đó sẽ trở nên hiếu động hơn nhiều. Những chiếc răng sữa của chúng mọc sau khoảng 3 tuần, còn những chiếc răng vĩnh viễn là khoảng 7-9 tuần. Chúng cai sữa khi được khoảng 6 tuần tuổi và sẽ rời khỏi nhím mẹ để sinh sống độc lập không lâu sau đó. Những con nhím lùn này sẽ đạt độ tuổi trưởng thành tình dục khi được 2-3 tháng tuổi. Tuy nhiên chúng thường chỉ bắt đầu sinh sản khi đạt 1 năm tuổi.

Trong tự nhiên loài nhím lùn châu Phi thường sống được khoảng trên dưới 3 năm tuổi, nhưng trong điều kiện nuôi nhốt chúng có thể thọ đến khoảng 10 năm.